Borçlunun malları haczedilirken, aslında üçüncü bir kişiye ait olan mallarda haczedilmiş olabilir. Yani haciz sırasında borçluya ait bulunduğu çekişmeli olan mallar ile karşılaşılabilir. Bu çekişmeli mallara istihkak iddia edilen mallar denir. İşte istihkak iddia edilen bu malların hacizden kurtarılması için başvurulan yola da istihkak davası denir.

İstihkak iddia edilen mallar da haczedilebilir. Böyle bir mal hakkında açılacak istihkak davası üçüncü kişi lehine sonuçlanırsa, o mal üzerindeki haciz kalkar. Buna karşılık istihkak davası o malı haczettirmiş alacaklı lehine sonuçlanırsa, mal borçlunun sayılır ve alacaklı malın satılmasını ve satış bedelinden alacağın ödenmesini isteyebilir.

Haczedilmek istenen bir malın üçüncü kişiye ait olduğunu borçlu ileri sürebileceği gibi üçüncü bir kişide malın kendisine ait olduğunu ileri sürebilir.  Böyle bir iddianın ileri sürülmesi belirli bir süreye bağlanmıştır. Bu sürede haczin öğrenilmesinden itibaren 7 gündür.  İstihkak iddiasını tutanağa geçiren icra müdürlüğü durumu alacaklıya ve borçluya/üçüncü şahsa bildirir. Alacaklı ve borçluya yapılan bu bildirimde, istihkak iddiasında bulunulduğu ve bu istihkak iddiasına itirazlarının olup olmadığı, varsa itirazlarını üç gün içerinde bildirmesi gerektiği yer alır. Eğer herhangi bir itiraz ileri sürülmezse istihkak iddiası kabul edilmiş sayılır. Bu usul genelde haciz sırasında hazır olmayanlar arasındaki usuldür. Uygulamada genelde haciz esnasında istihkak iddiası ileri sürülür, alacaklı veya vekili istihkak iddiasını kabul ettiğini veya etmediğini beyan eder. Süreç ona göre şekillenir. İstihkak iddiası kabul edilirse istihkak davası süreci başlamaz. İstihkak iddiası kabul edilmez ise, icra müdürü dosyayı hemen icra mahkemesine gönderir. İcra müdürü istihkak davasını kimin açacağına karar veremez.  Dosyayı  alan İcra Mahkemesi ilk önce takibin devamı veya ertelenmesine karar verir. İcra Mahkemesi istihkak iddia edilen mal hakkındaki takibin (yani o malın satışının )ertelenmesine karar verirse 3 kişiden teminat alınır. İcra Mahkemesi üçüncü kişinin dayandığı delillerden istihkak iddiasının haksız olduğu veya sırf satışı geri bırakmak amacıyla kötü niyetli yapıldığı kanısını varırsa takibin devamına karar verir.

Üçüncü kişi takibin devamına veya ertelenmesine ilişkin icra mahkemesi kararının kendisine tefhim veya tebliğinden itibaren 7 gün içinde aynı İcra Mahkemesine istihkak davası açabilir.

İcra İflas Kanunun sistematiğine göre istihkak türlerini haczedilen malın zilyetliğine göre yani borçlunun veya üçüncü kişinin elinde bulunmasına göre inceleyebiliriz.

1-     Haczedilen malın borçlunun elinde bulunması ( İİK 96-97)

Haczedilen malın borçlunun elinde bulunması ve üçüncü kişiye ait olduğunun iddia edilmesi halinde,  alacaklı veya borçlu istihkak iddiasına itiraz ederse icra mahkemesi tarafından takibin devamına veya talikine karar verilir. Bu kararla birlikte üçüncü kişi istihkak davası açması için 7 günlük süre verilir. Bu süre içerisinde istihkak davası açmaz ise istihkak iddiasından vazgeçtiği kabul edilir.

2-     Haczedilen malın üçüncü kişinin elinde olması (İİK 99) davayı alacaklı açar.

Haczedilen malın üçüncü kişinin nezdinde olması halinde icra müdürü üçüncü kişi aleyhine istihkak davası açması için alacaklıya 7 gün süre verir. Bu süre içerisinde alacaklı davayı açmaz ise üçüncü kişinin iddiası kabul edilmiş sayılır ve üçüncü kişinin malı üzerine konulmuş olan haciz kalkar.

Av. İrem ARKIN